فاصله در موسیقی

تعریف فاصله: اختلاف صدا بین دو نت را فاصله می‌گویند.

1) فواصل متصل _ منفصل: اگر بین دو نت فاصله نت دیگری وجود نداشته باشد فاصله‌ای متصل و اگر بین دو نت فاصله نت‌های دیگری هم وجود داشته باشد آنگاه یک فاصله‌ی منفصل داریم.
در شکل زیر، همانطور که مشاهده می‌کنید در میزان اول بین نت‌های، می و فا نت دیگری وجود ندارد که ما در اینجا یک فاصله‌ی متصل داریم اما در میزان دوم بین نت‌های، می و لا نت‌های، فا و سل را هم داریم که این فاصله را یک فاصله‌ی منفصل می‌گوییم.

2) فواصل ملودیک _ هارمونیک: حرکت ملودیک بین دو نت فاصله را فاصله‌ی ملودیک و هارمونیک بودن این حرکت را، فاصله‌ی هارمونیک می‌گویند.
در شکل زیر، در میزان اول حرکت بین نت‌های، می، سل، لا یک فاصله‌ی ملودیک و در میزان دوم بین نت‌های، فا، لا، دو یک فاصله‌ی هارمونیک داریم.

3) فواصل ساده _ مرکب: اگر فاصله‌ی بین دو نت فاصله کمتر از یک اکتاو باشد فاصله‌ی ساده و اگر فاصله‌ی بین دو نت فاصله بیشتر از یک اکتاو باشد فاصله‌ی مرکب داریم.
در شکل زیر، در میزان اول فاصله‌ی بین نت‌های، می و لا یک فاصله‌ی چهارم می‌باشد که این فاصله کمتر از اکتاو است پس یک فاصله‌ی ساده داریم و در میزان دوم فاصله‌ی بین نت‌های، ر و می یک فاصله‌ی نهم است که این فاصله یک فاصله‌ی ترکیبی می‌باشد.

پیدا کردن فاصله‌ی بین دو نت: برای پیدا کردن فاصله‌ی بین دو نت از نت مبدا تا مقصد، به ترتیب همه‌ی نت‌ها را می‌شماریم.
برای مثال فاصله‌ی بین دو نت، دو تا سل فاصله‌ی پنجم می‌شود.

با توجه به تعداد نت‌ها در یک اکتاو ما هشت فاصله‌ی اصلی داریم؛
1) فواصل درست: فواصل یکم (نت هم‌نام)، چهارم (2پرده و 1نیم پرده)، پنجم (3پرده و 1نیم پرده)، هشتم (5پرده و دو نیم پرده)
2) فواصل بزرگ: فواصل دوم (1پرده)، سوم (2پرده)، ششم (4پرده و 1نیم پرده)، هفتم (5پرده و 1نیم پرده)

قواعد فاصله‌ها:
علاوه بر فواصل درست و بزرگ فواصل دیگری هم داریم که در زیر به آن ها اشاره شده‌ است.

1) اگر از فواصل بزرگ، نیم پرده کروماتیک کم شود به فواصل بزرگ می‌رسیم.
2) اگر از فواصل کوچک و درست، نیم پرده‌ی کروماتیک کم شود به فواصل کاسته می‌رسیم.
3) اگر به فواصل بزرگ و درست، نیم پرده‌ی کروماتیک اضافه کنیم به فواصل افزوده می‌رسیم.
4) اگر به فواصل افزوده، نیم پرده‌ی کروماتیک اضافه کنیم به فواصل افزوده‌تر می‌رسیم.
5) اگر از فواصل کاسته، نیم‌‌ پرده کروماتیک کم شود به فواصل کاسته‌تر می‌رسیم.

انواع نیم‌ پرده:

1) کروماتیک: فاصله‌ی نیم پرده بین دو نت هم‌نام.
مثال ) سل تا سل دیز _ دو تا دو دیز
2) دیاتونیک: فاصله‌ی نیم پرده بین دو نت غیر هم‌نام.
مثال) می تا فا _ لا تا سی بمل

معکوس فاصله‌ها: اگر جای دو نت فاصله را عوض کنیم معکوس فاصله به دست می‌آید.
مثال) فاصله‌ی بین نت‌های، دو تا سل یک فاصله‌ی پنجم درست می‌باشد و اگر این فاصله را معکوس کنیم آنگاه فاصله‌ی بین دو نت، سل تا دو یک فاصله‌ی چهارم درست می‌شود.

فواصل مطبوع و نامطبوع:
دو صدای فاصله که همزمان شنیده شود و صدای خوب و ملایمی داشته باشد، فاصله‌ی مطبوع و دو صدای فاصله که همزمان شنیده شود و صدای بد و ناملایمی داشته باشد، فاصله‌ی نامطبوع می‌گویند.

انواع فواصل مطبوع و نامطبوع:

مطبوع کامل: فواصل یکم درست و پنجم درست و فواصل هشتم درست
مطبوع مشترک (نامطبوع ملایم): فاصله‌ی چهارم درست
مطبوع ناقص: فواصل سوم بزرگ و سوم کوچک و ششم کوچک و ششم بزرگ
نامطبوع ناقص: فواصل دوم بزرگ و هفتم کوچک
نامطبوع کامل: فواصل دوم کوچک و هفتم بزرگ و فواصل چهارم افزوده و پنجم کاسته